Onlangs zei een cliënt tegen mij: “Het ene moment kan ik er nog goed tegen en het volgende moment stort ik in, terwijl er eigenlijk niet eens zoveel is gebeurd.” Ze keek me daarbij met een verontschuldigende blik aan, alsof ze zich ervoor moest verantwoorden omdat ze niet steviger in haar schoenen stond. Ik herken dit uit zoveel gesprekken.

Wat is je window of tolerance?

Wat bij haar en vaak gebeurt heeft te maken met je window of tolerance*. Dat is de ruimte waarin je spanning, emoties of tegenslag kunt voelen zonder dat je systeem overschakelt naar overleven. Binnen dat ‘venster’ kun je nog nadenken én voelen tegelijk. Je kunt geraakt worden door iets vervelends en er toch verbonden blijven met jezelf en met de ander. Je blijft, met het moeilijke gevoel erbij, bij jezelf.

Buiten het venster

Buiten dat window of tolerance venster gebeurt er iets anders. Aan de ene kant kun je in overprikkeling schieten: je hartslag gaat omhoog, je gedachten razen, je wordt fel, boos of paniekerig. Aan de andere kant kun je onderprikkeld raken: dichtklappen, uitchecken, niets meer voelen, niet meer kunnen reageren. Vechten/vluchten of bevriezen in andere woorden.

En als dit gebeurt is dit geen zwakte of aanstellerij. Het is je zenuwstelsel dat op de automatische piloot een oud overlevingsprogramma aanzet, vaak sneller dan je bij kunt houden en zonder dat je er iets aan kunt doen op het moment zelf.

Hoe breed je venster is

Hoe breed of smal dat venster is, ligt niet vast. Het wordt onder andere gevormd door wat je hebt meegemaakt. Iemand die is opgegroeid in een veilige, voorspelbare omgeving heeft vaak wat meer ruimte, simpelweg omdat het zenuwstelsel geleerd heeft dat spanning ook weer overgaat. Maar als je jarenlang in onveiligheid hebt geleefd, door emotioneel geweld, door een jeugd waarin je moest overleven of door iets anders wat je diep heeft geraakt, dan wordt dat venster vaak kleiner.

Je amygdala, de rookmelder van je brein, staat gevoeliger afgesteld en slaat sneller alarm: ook bij kleine signalen die eigenlijk geen echt gevaar zijn. Naast dat speelt biologische aanleg ook mee, de een heeft een gevoeligere bouw dan de ander.

Geen permanente diagnose

Zelf heb ik ook een gevoeligheid. Als er veel tegelijk gebeurt in mijn leven, kan ik sneller vol zitten en overprikkeld raken. Wat ik in de afgelopen jaren heb geleerd in mijn opleiding tot lichaamsgericht trauma therapeut, maar ook zelf als cliënt, is dat je weer meer ruimte kunt maken.

Een smalle window of tolerance is geen permanente diagnose. Het kan een litteken zijn van wat je hebt meegemaakt, geen eigenschap van wie je bent. Met herhaling, geduld, zelfcompassie en soms ook therapie kun je dat venster, misschien niet in één dag maar stap voor stap, weer wat breder maken.

Je lichaam een signaal van veiligheid geven

Opmerken dat je buiten je venster zit is een eerste stap: ben ik nu overprikkeld? Daarna helpt het om iets te doen dat je lichaam een signaal van veiligheid geeft. Een paar keer bewust en langzaam uitademen. Je voeten voelen en misschien wat duwen op de grond. Je hand even leggen op je buik of hart. Iets kouds of iets warms vasthouden. Even naar buiten kijken en drie dingen benoemen die je ziet. Het zijn manieren om je zenuwstelsel het signaal te geven dat het veilig is.

Trauma opruimen

Naast dat kan het helpen zodra er meer rust is in je leven trauma op te ruimen door (lichaamsgerichte) trauma therapie. Door de nog vastzittende vecht of vlucht energie uit het verleden op te ruimen, met een therapeut, creëer je ruimte in je systeem en daarmee meer rust. Ook dit gaat niet over een dag ijs. Er bestaat geen quick fix, echter het is het volkomen waard om jezelf stukje bij beetje deze ruimte te gunnen.

Inchecken bij jezelf

Tot de tijd dat je therapie gaat volgen en wanneer je merkt dat je uit je lood geslagen bent door iets wat objectief gezien niet zo groot is, mag je jezelf de vraag stellen die ik zo vaak stel, aan cliënten en aan mezelf: wat voel ik nu? En waar heb ik nu behoefte aan? Niet om het meteen op te lossen. Alleen om jezelf weer een klein stukje binnen je eigen venster te brengen, uit de overleving en weer terug bij jezelf. Inchecken bij jezelf in plaats van bij alles en iedereen om je heen.

*Het begrip ‘window of tolerance’ komt van psychiater en traumaonderzoeker Dan Siegel en wordt veel gebruikt binnen traumatherapie om te beschrijven binnen welke marge van spanning iemand nog verbonden kan blijven met zichzelf en de ander.