Angst is een normale emotie, ook bij kinderen. Het helpt hen gevaar te herkennen en voorzichtig te zijn in onbekende situaties. Maar wanneer angst zo sterk wordt dat het het dagelijks leven belemmert, is er mogelijk sprake van een angststoornis. Het is een van de meest voorkomende psychische problemen bij kinderen, maar wordt lang niet altijd herkend.
Bij Kind in Crisis zien we hoe angststoornissen bij kinderen soms samenhangen met ingrijpende ervaringen thuis. In dit artikel leggen we uit wat een angststoornis inhoudt, hoe je het herkent en hoe je een kind kunt ondersteunen.
Wat is een angststoornis bij kinderen?
Een angststoornis is meer dan gewone nervositeit of schuchterheid. Het gaat om aanhoudende, intense angst die niet in verhouding staat tot de situatie en die het kind belemmert in zijn functioneren, thuis, op school of in sociale situaties. Kinderen met een angststoornis vermijden situaties die angst oproepen. Daardoor wordt hun wereld steeds kleiner.
Er zijn verschillende vormen. Sociale angststoornis, waarbij het kind bang is voor sociale situaties en beoordeeld te worden. Separatieangststoornis, waarbij het kind bang is gescheiden te worden van zijn ouders. Specifieke fobieën, intense angst voor bepaalde objecten of situaties. En gegeneraliseerde angststoornis, waarbij het kind breed en aanhoudend piekert over van alles.
Hoe herken je een angststoornis?
Een angstig kind laat niet altijd zien dat het bang is. Angst kan zich uiten in gedrag dat op het eerste gezicht niets met angst te maken heeft. Driftbuien bij een kind dat eigenlijk geen ‘nee’ durft zeggen. Teruggetrokken gedrag. Buikpijn of misselijkheid voor schoolgaan. Slaapproblemen. Of een kind dat weigert mee te doen aan activiteiten waarbij het beoordeeld kan worden.
Jongere kinderen kunnen hun angst moeilijk verwoorden. Ze klampen zich vast aan ouders of huilen veel. Oudere kinderen verbergen de angst juist, door te vermijden of overmatig te piekeren zonder dat anderen het zien. Angststoornis herkennen vraagt daarom om goed kijken naar het gedrag achter het gedrag.
Wanneer speelt de thuissituatie een rol?
Een angststoornis heeft niet altijd een aanwijsbare oorzaak in de omgeving. Temperament en aanleg spelen ook een rol. Maar kinderen die opgroeien in een onveilige of onvoorspelbare thuissituatie lopen een verhoogd risico. Chronische stress door emotionele verwaarlozing, huiselijk geweld of psychologische mishandeling kan bijdragen aan het ontstaan of verergeren van angstproblematiek.
Hoe kun je een angstig kind ondersteunen?
De eerste stap is het serieus nemen van de angst. Zeggen dat het ‘niet zo erg is’ of het kind dwingen de gevreesde situatie in te gaan zonder voorbereiding, werkt averechts. Wat helpt: veiligheid en structuur bieden, gevoelens benoemen en valideren, en rustig stap voor stap oefenen met situaties die angst oproepen.
Wanneer de angst ernstig is en het dagelijks leven belemmert, is professionele hulp nodig. Cognitieve gedragstherapie is een bewezen effectieve behandelmethode voor angststoornissen bij kinderen. Een huisarts of jeugdarts kan doorverwijzen. Hoe eerder dit gebeurt, hoe kleiner de kans dat vermijdingspatronen zich diep ingraven.
