Wekelijks spreek ik mensen die zich eenzaam voelen. Niet omdat ze alleen zijn, maar omdat ze niet begrepen worden. Zij hebben te maken (gehad) met emotioneel geweld of intieme terreur en ervaren telkens opnieuw dat hun omgeving hun verhaal niet begrijpt.

Zelfs bij de hulpverlening, waar ze veiligheid en erkenning zochten, werden velen teleurgesteld. “Jullie zitten in een vechtscheiding, leer op volwassen wijze communiceren, in het belang van de kinderen.”

Wanneer volwassen communiceren onmogelijk is

Dat advies klinkt logisch, maar vaak raakt het de kern niet. Want soms is volwassen communiceren simpelweg niet mogelijk. Zoals een rups niet kan vliegen, zo kan iemand met een bepaalde ‘vaak voor buitenstaanders onzichtbare’ psychische beperking niet volwassen communiceren.

En zeker bestaan er stellen die écht in een vechtscheiding zitten: twee mensen die elkaar continu aanvallen en alleen hun eigen gelijk nog zien. Dan lijkt het mij zeker essentieel om te werken aan communicatie. Maar veel vaker gaat het om iets heel anders.

Een scheiding die lijkt op een vechtscheiding is vaak geen strijd van twee gelijken. Het is iemand die aanvalt, manipuleert en kleinmaakt tegenover iemand die zich verdedigt en jarenlang probeerde normaal te communiceren, samen beslissingen te nemen en tot harmonie te komen. Deze mensen hoopten keer op keer dat de ander verantwoordelijkheid zou nemen. Maar dat gebeurde niet.

En als de relatie uiteindelijk eindigt, worden zij opnieuw geconfronteerd met ongeloof: “Waar twee vechten, hebben twee schuld.” Een zin die veel schade aanricht, omdat hij soms totaal de plank misslaat. Er vechten niet altijd twee. Soms vecht er één en verdedigt de ander zich.

De realiteit na de scheiding

Stel je voor dat je jarenlang in een ongezonde relatie zat. Je bleef hopen, je bleef geloven in de goede kant van je partner, ondanks dreigementen, manipulatie en steeds wisselende gezichten: vriendelijk naar de buitenwereld, maar hard en onvoorspelbaar achter gesloten deuren. Totdat je eindelijk de moed vond om weg te gaan.

En stel je voor dat je daarna gedeeld ouderschap moet hebben met diezelfde ex-partner. Voor de buitenwereld zet hij of zij het beste gezicht op, maar jij krijgt nog steeds berichten waar dezelfde angst in je wordt geraakt als vroeger, toen je nog in relatie was.

Je leest nu jullie uit elkaar zijn over narcisme en vindt eíndelijk herkenning in dat woord. Niet om te bestempelen maar om eindelijk woorden te geven aan dat onbegrijpelijke gedrag waar je jaren mee hebt geworsteld. En waar je maar niet je vinger op kon leggen. Want je wilde eindeloos die goede kant geloven en zien van hem of haar. Ondanks alle schade die die andere kant aangericht had.

Het dilemma van labelen

En dan word je weggezet. “Daar heb je er weer zo één.” Alsof jij overdrijft. Alsof jouw pijn niet bestaat. Soms ga je er bijna in geloven dat er iets mis is met jóu. En natuurlijk is niet iedereen perfect, echter bepaald gedrag is echt heel ziek én ziekmakend. En dat gedrag komt helaas vaker voor dan wordt herkend en erkend.

En ik ben het absoluut eens met ‘niet te snel labelen’. Niet ieder pijnlijk gedrag wijst direct op narcisme. Maar dat zoveel mensen dit woord gebruiken, zegt iets. Het zegt iets over machteloosheid, gaslighting en jarenlang niet gezien worden in relatie met de ander. Het zegt iets over patronen die veel dieper gaan dan een gewone ruzie of verschillende karakters.

Soms is labelen dus juist wel belangrijk, om verdere schade te voorkomen.

De eenzaamheid van niet-begrijpen

Ik herken dit thema in zoveel verhalen, ook in een stukje van mijn verhaal. Je kunt mensen om je heen hebben en je toch alleen voelen. Omdat anderen denken dat je probleem slechts communicatie is. Omdat je te horen krijgt: “Je moet er niet zo mee bezig blijven.” Terwijl jij wéét hoe ongezond en soms onvoorspelbaar de ander kan zijn. En dat je simpelweg niet van hem of haar op aan kunt. Dat is na zoveel jaren van ervaring inmiddels duidelijk geworden.

En dat alleen zijn hierin maakt herstel zo moeilijk. Want helen vraagt om erkenning. Om een veilige plek waar je verhaal niet wordt weggeredeneerd, maar waar mensen tegen je zeggen: “Wat dapper dat je bent weggegaan. Je staat er niet meer alleen voor.”

De weg naar erkenning

Wat ik heb geleerd: je kunt niet altijd verwachten dat anderen je volledig begrijpen. Maar dat betekent niet dat jouw verhaal niet waar is. De weg uit eenzaamheid begint bij jezelf erkennen. Bij durven zeggen: “Dit is mijn ervaring. Ook al begrijpt niet iedereen mij, ik mag mijn eigen waarheid dragen.” Want de eerste die jou écht moet begrijpen, dat ben jijzelf.

Tegelijkertijd ben ik mij ervan bewust dat alleen die eigen erkenning niet genoeg is in dit verhaal. Er moet nog veel bewustwording komen op dit vlak.

Een oproep aan hulpverleners

Aan hulpverleners die te maken krijgen met dit soort casussen zou ik dringend willen vragen: kijk voorbij de allergie als je die herkent in jezelf. Durf te onderzoeken waarom zoveel mensen het woord narcisme gebruiken. Het zou zomaar eens geen hype kunnen zijn, maar een noodkreet.