Tijd heelt… maar niet altijd

Ze zeggen wel dat tijd alle wonden heelt. En als dat niet lukt, is er altijd therapie: EMDR, exposure, lichaamswerk, ademhalingstechnieken en talloze andere methoden die kunnen helpen bij verwerking van trauma.

Maar de realiteit is dat er vaak lange wachtlijsten zijn voor therapie, zeker wanneer je via de huisarts wordt doorverwezen. En de cliënten met wie ik spreek, zijn vaak nog helemaal niet toe aan traumatherapie. Zij zitten nog middenin een situatie waarin de ‘weg’ vol gaten zit. Voor herstel is rust nodig, en het gevaar moet weg zijn voordat echte verwerking kan beginnen.

Het gevaar blijft aanwezig

Veel cliënten die ik spreek, zijn wel weg uit de relatie met ‘het gevaar’—vaak de ex-partner en ouder van hun kinderen. Maar het gevaar blijft aanwezig, omdat er contact moet zijn via de omgangsregeling als beide ouders gezag hebben.

De communicatie tussen een ouder die het beste wil voor de kinderen en een ouder die, bijvoorbeeld door een onzichtbare cluster-B-stoornis, niet in staat is volwassen en gezond te communiceren, is uitputtend. Voor kinderen die al geen zin meer hebben om naar de ongezonde ouder te gaan, kan contact zelfs meer kwaad dan goed doen.

Onzichtbaar voor de buitenwereld

Dat deze communicatie vermoeiend is, is eigenlijk een understatement. Wat het nog zwaarder maakt, is dat het voor de buitenwereld vaak onzichtbaar blijft.

Een voorbeeld: mijn ex presenteerde zich tijdens gesprekken bij hulpverleners van Stichting Blijf als een gemotiveerde vader. We waren daar voor het opstellen van een ouderschapsplan. Hij knikte mee, sprak mooie woorden en maakte een betrouwbare indruk. Wat de hulpverlener niet zag, was dat hij vlak voor het gesprek in de wandelgangen had gezegd dat we de eerste verjaardag van onze zoon misschien niet meer zouden meemaken.

Hoe leg je dat uit aan iemand die je nauwelijks kent? Het psychisch geweld was zo heftig en verwarrend dat ik het soms niet eens onder woorden kon brengen. Vaak kregen cliënten—en ikzelf destijds ook—als reactie: “Wij doen niet aan waarheidsvinding, jullie moeten er samen uitkomen.”

Het zijn niet ‘maar woorden’

Misschien denk je: het zijn maar woorden, blaffende honden bijten niet. Dat wilde ik zelf ook graag geloven. Maar onze zoon heeft inderdaad zijn eerste verjaardag niet gehaald, door het familiedrama dat mijn ex veroorzaakte enkele weken na dat gesprek.

Niet elke situatie gaat zo ver, maar wekelijks spreek ik vrouwen—en soms ook mannen—die iets soortgelijks meemaken. Het gaat dan niet altijd om doodsbedreigingen, maar om een constante aanval, afspraken die worden genegeerd, en overdrachten vol kritiek richting jou of de kinderen. Als kinderen daarna angstig, van streek of verstoord gedrag vertonen, en jij dit probeert uit te leggen aan hulpinstanties, hoor je te vaak: “Jullie moeten er samen uitkomen.”

Waarom therapie dan niet helpt

In zo’n situatie helpt therapie niet. Je wordt continu getriggerd, en de psychische veiligheid van jou of je kinderen is niet gewaarborgd. Het voelt als gaslighting wanneer buitenstaanders doen alsof het probleem er niet is, of het simpelweg niet kunnen of willen zien.

Die onzichtbaarheid kan ouders en kinderen enorm isoleren. De wanhoop is groot, en juist daarom is het belangrijk dat de omgeving het patroon herkent en steun biedt.

Veiligheid is de basis

Traumatherapie is geen wondermiddel. Het wist de pijn niet zomaar uit. Het werkt alleen als het lichaam veilig is, als het zenuwstelsel eindelijk kan ontspannen. Je kunt geen wond laten genezen als het mes er nog in zit.

Echte heling begint bij veiligheid. Pas als het stil is aan de buitenkant, kan het vanbinnen zachter worden. Daarom is het zo belangrijk dat psychisch geweld zichtbaar wordt gemaakt—en ook strafbaar wordt. Want psychisch geweld maakt veel meer kapot dan je aan de buitenkant kunt zien. Bij kinderen én bij ouders.