Er zijn natuurlijk onbeschrijflijk veel verschillende wegen naar Rome. En zo ook naar zelfliefde.

Voor de een is motorrijden een daad van zelfliefde en voor de ander rust nemen na een veel te drukke periode. Waar de een eerder de neiging heeft om minder te doen, heeft de ander juist de neiging om te veel te doen.

Dit komt voort uit onze karakterstructuur, overlevingsmechanismen, en onze bouw en ervaringen die ons gevormd hebben. Daar waar ik geneigd ben om te bevriezen of te vluchten (verstillen en minder doen), zal een ander eerder vechten (actiestand). Hetgeen wij dus nodig hebben om tot meer zelfliefde te komen, kan verschillen.

Zelfliefde en zelfcompassie

Wat ik wel denk, is dat zelfliefde altijd samenhangt met zelfcompassie. Vanuit begrip voor jezelf is het makkelijker om de juiste keuzes te maken.

Wanneer je bijvoorbeeld vastloopt op een taak en in plaats van het werk af te maken op de bank gaat liggen omdat je even niet weet hoe het af te krijgen, kun je jezelf een nietsnut noemen of een luilak. Het schuldgevoel dat dat met zich meebrengt, brengt je waarschijnlijk nog verder van de taak af en vertelt je: dit gaat me niet lukken.

Misschien helpt het meer om te onderzoeken waar het uitstelgedrag vandaan komt. Er nieuwsgierig naar te zijn, en het te onderzoeken met vragen als: Wat gebeurt er in mijn lichaam als ik de taak niet doe? Wat ging daaraan vooraf? Vragen die je eerder dichter bij jezelf brengen en tot begrip leiden.

Internal Family Systems: verschillende delen van jezelf

Het kan bijvoorbeeld een deel in jou zijn, als je kijkt naar Internal Family Systems, een interessante methode waar ik onlangs op kwam.

In de benadering van Internal Family Systems (IFS), ontwikkeld door de Amerikaanse therapeut Richard C. Schwartz, wordt uitgegaan van het idee dat we niet uit één vaste ‘ik’ bestaan, maar uit verschillende innerlijke delen. Elk deel heeft een eigen stem, een eigen bedoeling en vaak ook een eigen pijn. Het deel dat uitstelt is bijvoorbeeld zelden ‘lui’; het probeert je misschien juist te beschermen tegen iets wat spannend of pijnlijk voelt, zoals de angst om te falen of om afgewezen te worden.

IFS nodigt je uit om niet tegen die delen te vechten, maar met ze in gesprek te gaan. Je kunt vragen stellen als: Wat probeer jij voor mij te doen? Waar wil jij me tegen beschermen?

Vaak blijkt dan dat het deel dat je jarenlang hebt veroordeeld, juist een diepe loyaliteit in zich draagt. Het proces lijkt op innerlijke bemiddeling: je ontdekt dat je een heel team van binnen hebt dat niet tegen je werkt, maar uit balans is geraakt. Sommige delen nemen te veel ruimte in, andere zijn stil geworden.

Het Self: een rustige aanwezigheid

Wanneer je deze delen leert kennen, komt er iets op gang wat Schwartz het Self noemt: een rustige, compassievolle aanwezigheid in jezelf die kan luisteren zonder oordeel. Vanuit die plek kun je keuzes maken die niet voortkomen uit angst of strijd, maar uit verbinding.

Op deze manier wordt het zelfonderzoek zacht en op de lange termijn helend. Jezelf leren kennen zodat je jezelf meer en meer kunt geven wat je nodig hebt om vooruit te kunnen in het leven: vanuit nieuwsgierigheid in plaats van ongeduld of oordeel. En dat deel in jou dat ongeduldig is en oordeelt niet afwijzen, maar simpelweg ook niet meer in de leiding laten.

Beschermende delen na trauma

Naast dat is het zo dat als je veel traumatische gebeurtenissen hebt meegemaakt, bijvoorbeeld door emotioneel geweld in een relatie, het overlevingsdeel weleens leidend kan worden. Om ervoor te zorgen dat je niet nog eens meemaakt wat je toen meemaakte, of soms nog steeds meemaakt, zal dit deel je voor van alles willen beschermen. Dit kan ervoor zorgen dat je je gaat afschermen en isoleren, zodat je niet nog eens gekwetst kunt worden.

Op zich is dat natuurlijk met de beste bedoelingen, vanuit een bepaald deel, om jou te beschermen. Maar het is ook weer niet fijn om vanuit angst en isolement te leven, want dat zorgt uiteindelijk voor een gevoel van eenzaamheid.

Leven vanuit het gezonde deel

Het is de moeite waard om stil te staan bij de verschillende delen die in ons leven: het draagt voor ieder van ons bij aan zelfliefde. Want op de lange termijn leef je steeds meer vanuit ‘het gezonde deel’. En wanneer je vanuit dat gezonde deel leeft, maak je gezondere keuzes en leef je een gelukkiger leven dan wanneer je onbewust handelt vanuit delen die, gekleurd door ervaringen uit het verleden, jou willen beschermen.

En af en toe wat bescherming kan geen kwaad, maar het moet natuurlijk geen onbewust zelfgecreëerde gevangenis worden.

Bron: Schwartz, R. C. (1995). Internal Family Systems Therapy. New York: Guilford Press.