Onlangs sprak ik weer een cliënte die het zo helder verwoordde. Ze zei: “Ik dacht dat het rustiger zou worden zodra ik wegging, maar de onrust neemt juist toe.”

Als er iets kenmerkend is bij intieme terreur en dwingende controle, dan is het wel de drang naar controle, zoals de laatste omschrijving ook aangeeft. Weggaan is niet het moment waarop de dreiging afneemt. Dat maakt het vaak ook zo lastig om weg te gaan uit een relatie. Vaak is het juist andersom en neemt het (psychisch) geweld toe. De pleger voelt dat de ‘grip’ wegglipt en zoekt daardoor nog meer naar controle en macht.

Een eerlijke kans voor de pleger

Op het moment dat slachtoffers ontregeld en uitgeput in aanraking komen met de hulpverlening, bijvoorbeeld omdat er een omgangsregeling ‘moet’ komen, gebeurt er vaak iets wat als de omgekeerde wereld blijft voelen. De hulpverlener geeft de pleger, die het slachtoffer of de slachtoffers zoveel heeft aangedaan, een eerlijke kans.

Dit is volgens mij niet uit onwil. Diegene ziet op dat moment wat jij zelf ook ooit zag, ergens aan het begin. Toen je nog niet wist met wat voor gedrag je te maken zou krijgen.

Ook ik zag het eerst niet

Hier spreek ik zelf ook uit ervaring, want ik was afgestudeerd hulpverlener toen ik hem leerde kennen. Ik zag zijn eerste woede-uitbarsting, kreeg een eerste dreigement en maakte dat ene moment mee waarop hij ineens iemand anders leek dan daarvoor. En ook ik dacht toen nog: “Ja, hij heeft ook zijn schaduwkanten, wie niet?”

Ik gaf hem steeds een kans. Na een ruzie wilde ik ook naar mijn eigen aandeel kijken, want ik wist dat ik zelf ook niet perfect was. Door mijn opleiding als hulpverlener was ik bovendien getraind in zelfreflectie. Het was een tweede natuur geworden om mijn gedrag te analyseren en te zoeken naar verbeterpunten.

We kregen samen een kind. Ik zag dat hij aan zichzelf wilde werken, of ik wilde dat zo graag zien en geloven als hij dat zei. Pas na de zoveelste ongekend beangstigende woede-uitbarsting, en na te veel van zijn zeer onacceptabele en grensoverschrijdende gedrag te hebben meegemaakt, kon ik gaan zien dat dit echt niet oké was. En vooral: dat het niet gezond was.

Pas nadat ik echt weg was uit de relatie met hem, zag ik hoe manipulatief hij al die tijd was geweest.

Waar het misgaat

Dat is denk ik precies waar het vaak misgaat tussen degene die wegging en de hulpverlener die zij dan tegenover zich krijgt. Jij hebt het patroon jarenlang van binnenuit gezien, tot het niet meer te ontkennen viel. De hulpverlener ziet één gesprek, op één moment. Zij of hij staat dan op dezelfde plek als waar jij aan het begin van de relatie stond: waar je nog het goede wilt zien en geloven van die persoon.

Dat maakt iemand geen slechte hulpverlener. Het toont wel een gebrek aan kennis. En het lastige voor deze cliënte, en voor velen zoals zij, is dat ze juist dan in de steek worden gelaten. Op het moment dat ze zich zo kwetsbaar voelen en denken eindelijk bescherming te krijgen tegen het gedrag van de pleger. In de steek gelaten met zinnen als: “Jullie moeten er samen uitkomen.” Of: “Waar twee vechten, hebben twee schuld.”

Waar twee vechten

Al die tijd heb je óók willen geloven dat jullie allebei een aandeel hadden na een ruzie. Nu ben je eindelijk zo ver dat je, in het geval van intieme terreur, bent gaan zien dat je wel degelijk zomaar wordt aangevallen. Is het niet fysiek, dan is het psychisch, of in een andere vorm.

Wat is het eenzaam als je eindelijk inziet dat het gedrag van de pleger juist níet met jouw gedrag te maken heeft, en de hulpverlener die jou (en de kinderen) weer veiligheid zou moeten brengen, zegt dat het wel ook aan jou lag en ligt.

Want waar twee vechten, hebben twee schuld…

Het is vijf over twaalf

Dat is dus niet zwart-wit. En ja, het is hoog tijd dat er training komt op dit gebied, want het is allang vijf over twaalf. Er worden nog veel te veel slachtoffers aan hun lot overgelaten door een gebrek aan kennis over intieme terreur en dwingende controle, en door een verkeerde inschatting van de schade van (psychisch) geweld.

Ik kan mij niets herinneren uit mijn opleiding over dit onderwerp. En dat terwijl het een vierjarige hbo-opleiding was. Iedereen die in zijn werk te maken krijgt met casussen van huiselijk geweld, zou hierin getraind moeten zijn. Zodat slachtoffers goed beschermd worden nadat zij zo dapper zijn geweest om weg te gaan.