Overdag lijkt het soms nog te gaan. Maar zodra het licht uit is, komt alles boven. Je kind kan niet in slaap komen, wordt meerdere keren per nacht wakker of staat ineens weer naast je bed. Veel ouders herkennen dit, zeker in een periode waarin thuis veel speelt.

Bij Kind in Crisis zien we dat slaapproblemen bij kinderen vaak een van de eerste signalen zijn dat er iets niet goed gaat. Een kind kan overdag nog flink zijn. In de nacht lukt dat niet meer. In dit artikel lees je hoe spanning de nachtrust verstoort, welke signalen je kunt zien en wat je als ouder kunt doen.

Waarom spanning de slaap verstoort

Om in slaap te vallen moet een lichaam tot rust komen. De hartslag zakt, de spieren ontspannen en het brein laat de omgeving even los. Dat lukt alleen als een kind zich veilig genoeg voelt.

Een kind dat opgroeit met ruzie, dreiging of onvoorspelbaarheid, heeft een stresssysteem dat steeds aan staat. Het brein blijft alert op gevaar. Juist in het donker, als er niets meer is om de aandacht af te leiden, wordt die alertheid sterker. Elk geluid in huis kan dan een teken zijn dat het weer mis gaat. In ons artikel over overlevingsmechanismen bij kinderen lees je meer over dit mechanisme.

Daarnaast is de avond vaak het moment waarop een kind gaat piekeren. Over ruzie tussen de ouders, over de wissel van morgen of over iets wat het heeft gehoord. Een kind heeft nog weinig manieren om die gedachten zelf stil te zetten.

Welke slaapproblemen zie je bij kinderen?

Slaapproblemen hebben veel vormen. Let op een verandering ten opzichte van hoe je kind eerst sliep.

• Moeite met inslapen. Je kind ligt lang wakker, roept je steeds terug of wil niet alleen zijn.
• Vaak wakker worden. Je kind schrikt wakker, soms met een bonzend hart of in paniek.
• Nachtmerries. Vaak met terugkerende thema’s, zoals achtervolgd worden of iemand kwijtraken.
• Niet meer alleen willen slapen. Ook als je kind dat eerst wel deed.
• Terugval. Een kind dat al lang droog was, plast weer in bed.
• Heel vroeg wakker. En daarna niet meer kunnen slapen.

Overdag zie je de gevolgen. Een kind dat slecht slaapt, is sneller prikkelbaar, huilt makkelijker en kan zich minder goed concentreren. Soms lijkt het op gedragsproblemen, terwijl het kind vooral uitgeput is.

Slapen in twee huizen

Na een scheiding slaapt een kind vaak op twee plekken. Dat vraagt veel aanpassing. Een ander bed, andere geluiden en andere gewoontes. De nacht voor of na een wissel is voor veel kinderen onrustig.

Is het contact tussen de ouders gespannen, dan neemt een kind die spanning mee naar bed. Het kind ligt wakker van wat er bij de overdracht gebeurde, of van wat het morgen te wachten staat. Lees ook ons artikel over scheiding verwerken als kind.

Probeer de avondroutine in beide huizen zoveel mogelijk gelijk te houden, als dat haalbaar is. Een vaste knuffel, hetzelfde boek of hetzelfde liedje kan een kind houvast geven op beide plekken.

Wat kun je als ouder doen?

Je kunt slaap niet afdwingen. Je kunt wel zorgen dat de avond zo veilig en voorspelbaar mogelijk voelt.

Een vaste avondroutine. Elke avond dezelfde volgorde, ongeveer op dezelfde tijd. Tandenpoetsen, pyjama aan, voorlezen, licht uit. Die voorspelbaarheid vertelt het lichaam dat het mag ontspannen.

Ruimte voor zorgen, maar niet in bed. Plan wat eerder op de avond een rustig moment om te praten. Zo hoeft je kind niet alles mee te nemen naar bed. Sommige kinderen hebben baat bij een zorgendoosje of een schriftje waar ze hun zorgen in kunnen stoppen voor de nacht.

Rust in het lichaam. Een rustige ademhalingsoefening kan helpen om het stresssysteem te kalmeren. In ons artikel over zelfregulatie door ademhaling vind je oefeningen die je samen kunt doen.

Nabijheid bieden. Een kind dat bang is, heeft een volwassene nodig. Blijf even zitten, laat een lampje aan of laat de deur op een kier. Tijdelijk meer nabijheid maakt een kind niet afhankelijk. Het helpt een kind juist weer zelfstandig te worden.

Kijk naar wat er overdag gebeurt. Slaapproblemen zijn vaak een gevolg, geen oorzaak. Als er thuis ruzie is, of als een kind getuige is van geweld, dan begint betere slaap bij meer veiligheid overdag. Lees meer in ons artikel over kinderen als getuige van huiselijk geweld.

Wanneer zoek je hulp?

Duren de slaapproblemen langer dan een paar weken, of worden ze erger? Ga dan eerst naar de huisarts om een lichamelijke oorzaak uit te sluiten. De huisarts kan je ook doorverwijzen naar een jeugdpsycholoog. Zeker als de slaapproblemen samengaan met angst, terugtrekken of grote veranderingen in gedrag, is het verstandig om hulp te vragen.

Bij Kind in Crisis zien we dat kinderen weer beter gaan slapen zodra het thuis rustiger en voorspelbaarder wordt. Voor jou als ouder betekent dat ook goed voor jezelf zorgen. Een ouder die zelf wat rust vindt, kan een kind die rust ook beter geven.