Een scheiding raakt niet alleen ouders en kinderen. Ook opa’s en oma’s krijgen ermee te maken. Soms zien ze hun kleinkinderen ineens veel minder. Soms worden ze juist een belangrijke steunpilaar. En soms raken ze, bewust of onbewust, betrokken bij het conflict.

Bij Kind in Crisis zien we dat grootouders een groot verschil kunnen maken voor een kind. Positief, maar soms ook negatief. In dit artikel lees je wat grootouders kunnen betekenen, waar het mis kan gaan en wat er geregeld is rond omgang met kleinkinderen.

Een vaste plek in een periode van verandering

Na een scheiding verandert er veel in het leven van een kind. Een nieuw huis, een ander ritme, ouders die zelf verdriet hebben. Grootouders kunnen dan iets bieden wat zeldzaam is geworden. Rust, aandacht en een plek waar alles nog hetzelfde is.

Voor een kind kan het logeren bij opa en oma een adempauze zijn. Daar hoeft het even niet op te letten hoe het met papa of mama gaat. Het mag gewoon kind zijn. Dat is extra waardevol voor kinderen die thuis te veel zorg op zich nemen. Lees daarover ons artikel wanneer een kind te veel verantwoordelijkheid neemt voor de sfeer thuis.

Is er sprake geweest van huiselijk geweld, dan kunnen grootouders ook een belangrijke rol spelen in het herstel. Een veilige, voorspelbare volwassene naast de ouder helpt een kind om weer vertrouwen op te bouwen.

Waar het mis kan gaan

Grootouders zijn ook ouders. Het is begrijpelijk dat ze hun eigen kind willen beschermen en boos zijn op de ex. Maar voor het kleinkind is die ex een ouder. Negatief praten over een van de ouders brengt een kind in een lastige positie.

Let als grootouder op deze valkuilen:

• Partij kiezen waar het kind bij is. Opmerkingen over de andere ouder, ook als ze terloops lijken, komen hard aan.
• Het kind uitvragen. Vragen hoe het bij de andere ouder is, of wat die heeft gezegd.
• Boodschappen meegeven. Het kind gebruiken om iets door te geven aan een ouder.
• Vergelijken. “Je lijkt steeds meer op je vader” kan als kritiek binnenkomen.

Zo kan een kind in een loyaliteitsconflict belanden, ook bij de mensen bij wie het zich juist veilig zou moeten voelen. In sommige families ontstaat zelfs triangulatie, waarbij het kind tussen volwassenen in komt te staan.

Als grootouders ook onderdeel zijn van het probleem

Niet elke grootouder is een veilige volwassene. Soms ondersteunt de familie van de ouder die geweld gebruikte, het gedrag van die ouder. Of helpen grootouders mee om de andere ouder zwart te maken. Bij dwingende controle na een scheiding zien we soms dat familie wordt ingezet om informatie te verzamelen of druk uit te oefenen.

In die situaties mag de veiligheid van het kind voorop staan. Ook als dat betekent dat het contact met grootouders tijdelijk beperkt of begeleid moet worden.

Hebben grootouders recht op omgang?

Grootouders hebben in Nederland niet automatisch recht op omgang met hun kleinkinderen. De wet gaat uit van het recht van het kind op omgang met mensen met wie het een nauwe persoonlijke band heeft (art. 1:377a BW).

Grootouders moeten zo’n nauwe band aantonen. Gewone bezoekjes en af en toe oppassen zijn daarvoor meestal niet genoeg. Het helpt als grootouders een grote rol hebben gespeeld in de verzorging van het kind. Ook dan kan de rechter omgang afwijzen, bijvoorbeeld als die ernstig nadelig is voor het kind of als een kind van 12 jaar of ouder er ernstige bezwaren tegen heeft.

Een procedure kost tijd en zet vaak extra druk op de verhoudingen. Probeer daarom eerst in gesprek te gaan, eventueel met hulp van een mediator.

Wat kunnen grootouders wel doen?

• Blijf neutraal tegenover het kind. Praat met je eigen kind over je zorgen, niet met je kleinkind.
• Bied voorspelbaarheid. Vaste momenten, vaste rituelen, vaste gewoontes.
• Luister zonder te oordelen. Laat je kleinkind vertellen wat het kwijt wil, zonder er zelf iets van te vinden.
• Steun de ouder. Een ouder die zich gesteund voelt, kan zijn kind meer rust bieden. Denk aan praktische hulp, zoals oppassen of koken.
• Respecteer de afspraken. Houd je aan de omgangsregeling en het ouderschapsplan, ook als je het er niet mee eens bent.

Bij Kind in Crisis zien we dat grootouders die rustig naast het kind blijven staan, een kind veel houvast geven. Soms voor jaren.